Pesta Ngadeg

Warti nampa uleman sekang batire neng Jakarta. Amplop wernane abang tuwa, kertase kandel pisan. Ambune wangi kaya desogi kembang melati. Tulisane nganggo mangsi kuning emas. Ana gambare calon penganten sing tangane agi padha cekelan karo mesem pandeng-pandengan. Warti goli gumun ora mandheg-mandheg. Gawe undangan koh maen temen, sepira regane, njuran ngesuk arep kondangan pira pantese?

Nampa uleman kaya kuwe batine Warti niyat arep teka maring Jakarta senajan sangune kudu akeh. Dheweke ya kemudu-kudu teka wong wis dewanti-wanti nang Surti, angger dheweke ningkahan Warti kudu teka. Pancen dhasare kawit cilik Warti karo Surti kuwe batir sing ruket. Sekang SD gutul SMP, bocah loro kuwe bareng terus. Ya dolan, ya sekolah, mesthi bareng-bareng. Neng endi papan ana Warti mesti ana Surti. Warti lan Surti kaya sedulur sinarawedhi.

Mung bareng wis lulus SMP bocah loro kuwe banjur pisah. Warti milih neng urip neng desa. Surti jere arep golet pengalaman neng Jakarta. Senajan kaya kuwe bocah loro ora tau pedhot goli batiran. Surti sering SMSan karo Warti. Angger bada Surti ya mesthi bali lan ora kelalen nggawakna jajan bada nggo Warti.

***

Selawase neng Jakarta, Surti sing dhasare pancen ayu lan pinter jeremonge ngodhe dadi pelayan toko. Ndilalah juragane seneng karo penggaweyane Surti. Mulane Surti kon sekolah maning. Bareng wis lulus SMA, Surti njuran kon nerusna kuliah neng bagian komputer. Suwe-suwe juragane kepencut gutul ati. Si Juragan nganti niat arep mbojo Surti. Pancen wis dadi tulise ndeyan. Surti uga gelem debojo nyatane dheweke meneng-meneng uga seneng maring juragane. Apa maning dheweke ya kepengin ngubah nasibe.

Ningkahane Surti karo juragane wis detemtokna wektune. Goli resepsi neng gedhong neng dhaerah Pasar Senen. Undhangan wis desebar kabeh nganti butul Warti. Warti nyepur maring Jakartane. Gutul Jatinegara Warti SMS adhine sing neng Jakarta kon methuk. Warti nginep neng kontrakane Parno, adhine. Ngesuke dheweke teka maring nggon pesta ningkahane Surti debatiri Parno.

Warti mlebu gedhung karo Parno. Senajan mangkate gasik ning jebule dhayohe wis akeh sing teka. Warti karo Parno antri saprelu nyalami penganten.

“Selamat ya. Ti. Ko siki wis dadi wong sugih. Ning aja kelalen karo inyong, ya,” Warti ngrisiki Surti.

 “Ya War, inyong ya tetep batire Ko. Inyong ora bakal kelalen.” Ujare Surti karo mesem katon bungah pisan.

Pancen si Surti praupane ayu, dedandani sandhangan penganten ya tambah keton murub ayune. Kabeh dhayoh sing teka ngalem maring Surti.

“Trims ya War, ko bisa ngeneh nekani ijabe inyong,” Ujare Surti.

Rampung goli salaman Warti desengi Parno maring nggon panganan.

“Mayuh, Yu, arep mangan apa? Gari milih sekarepe rika” Warti mung ngetutna adhine mubang-mubeng bingung ndeleng panganan pirang-pirang. Warti tambah ora mudheng bareng ndeleng tamu semana akehe goli padha mangan karo ngadeg merga pancen ora desediani kursi nggo njagong. Wis kaya kuwe tamune umyek akeh pisan.

Warti wadul karo Parno. ”Lha, wong padha mangan koh karo mlaku-mlaku karo dopokan. Kiye sih anu kepriwe deneng ora nana jagongane, No,” Warti takon adhine.

 “Yu, kiye arane standing party. Cara jawane pesta ngadeg. Siki umume wong mbaranggawe neng kota ya kaya kiye,” Parno semaur karo nerangna lamon pesta ngadeg wis dadi lumrahe wong mbaranggawe neng kota gedhe kaya Jakarta.

“Ngeneh, Yu. Arep mangan sing endi. Arep nyicipi kambing guling, apa?” Parno nawani mbokayune sing esih keton gumun maring kahanan sing ana.

“Mengko dhisit, No. Inyong tek ndeleng-ndeleng dhisit, panganan koh akeh temen”.

Warti terus mlaku-mlaku karo Parno. Warti tambah bingung bareng maca neng saben gubugan ana jeneng panganane. Pokoke werna-werna pisan. Ana Tempura, Sukiyaki, Korean Barbeque, Zupa Zup, Kambing Guling terus mbuh apa maning saking akehe.

Wong semana akehe goli padha mangan katon dhokoh pisan. Kabeh karo ngadeg, karo guyon.

“Korean Barbeque si apa, No,” Warti takon maring adhine.

“Oh, kuwe daging panggang, Yu. Arep nicipi apa?”

“Lha, mangan daging thok ora nganggo sega?”

“Ya ora, angger arep mangan sega, ya kae nang kana”.

“Lha angger Zupa Zup kae apa?”

“Carane dhewek goli ngarani ya sop. Kae ndhuwure ana rotine njero ana sope”.

“Ya inyong tek njajal sop bae lah,” Warti njukut sop sing ndhuwure ana rotine. Rotine desogi saos terus decemplungna maring sop. Bareng rotine wis decampur sop, Warti nyendhok. Warti kaget, jebule sope esih panas. Warti ora sida mangan sop. Warti ndeleng Parno sing keton wis pengalaman neng Jakarta. Sawernane panganan neng Parno decicipi, ketone enak pisan. Warti mbatin; “Apa Parno ora kewlakaren, apa-apa depangan?”

Warti mereki Parno. “No, Angger ko wis rampung goli mangan mayuh padha gageyan bali bae. Inyong ora bisa mangan neng kene”.

“Kenaangapa si, Yu?” Parno takon semune mandan ora cocog krungu omongane mbekayune.

“Ilate inyong ora teyeng mangan panganan kaya kiye, No. Apamaning goli mangan karo ngadeg. Inyong ora teyeng. Inyong kemutan welinge mamake angger mangan karo nginum kon kudu njagong,”

“Rika lah ndeos temen lah, Yu. Siki toli jaman wis modern,” ujare Parno kayong mbelani kahanan sing ana.

“Ya, modern kena bae, No. Ning angger ora nglanggar sopan santun. Lha, angger apa-apa modern mesthi deconto mengko ya uripe ora karu-karuan. Lha, wong mangan karo mlaku-mlaku apa patut si? Kuwe ya udu mung jere wong tuwa thok, neng agama ya delarang angger mangan karo ngadeg utawa mlaku-mlaku. Pokoke iyong ora bisa melu-melu kemajuan jaman kiye sing ora pas karo budayane dhewek,” Warti goli ngomong maring parno madan dawa tur keton madan kesuh. “Angger goli mangan wis rampung, mayuh padha bali” Sidane Warti ora mangan apa-apa nang pestane Surti. Warti urung bisa nampa budaya-budaya sing jere modern, ninggal tata krama.

***

Gutul kontrakane Parno si Warti ngejog wedang kopi mau esuk sing urung deinggirna. Gedhang goreng karo munthul sing tuku mau esuk sisan desaut njuran depangan. Kanggone Warti, munthul karo gedhang goreng senajan wis adhem lewih enak rasane tenimbang mangan panganan sing jeremonge enak-enak ning goli mangan karo ngadeg. Batine Parno ngrundel, “Dhasar wong ndesa dejaki mangan enak ya malah kakehen cangkem”.

Sumilir, Mei 2012

Kusbarlinah, S.Pd.SD.

Sumilir Rt 03/I, Kec. Kemangkon, Purbalingga

Lewih Lengkape

Kang Limun

Kang Salimun ngrasa dina kiye dina sing nyenengi pisan. Siji-sijine dina, pengrasane Kang Salimun, sing tembe ana sedawan uripe. Goli seneng merga mblandhonge sedina upahe kanjat kena nggo urip seminggu. Sing wis-uwis olihe mung sepuluh ewu. Mung nggo nempur beras sekilo karo tuku uyah. “Alhamdulilah” kang Salimun neng mbatin nguntabna rasa syukur maring Gusti Allah.

Dina kiye Kang Salimun olih dhuwit seket ewu. Ora sepiraha mungguhe Pak Dirno, tanggane Kang Salimun, sing dadi pegawe negeri. Utawa mung dadi selilit, cara Kaki Darmin sing dadi juragan gribig. Senajan awake ngrememeh, pundhake mlothas kiwe tengen ning dhuwit seket ewu tumrape Kang Salimun bisa dadi tamba lara awak.

Seuwise nampa bayaran Kang Salimun gipyak bali umah, rasane bungah ora lumrah. Sedawan dalan dheweke mbayangna lamona si Sri, bojone uga melu bungah.  Bungah sing tembe kiye derasakna bojone.

Sedawan dalan Kang Salimun ora mandheg-mandheg singsotan. Matane ora clingak ora clinguk. Lurus ndelenge, mbayangna si Sri ngguyu karo wis nyiapna wedang clebek buket. “Sri, ko esih kemutan mbok pas dhewek lagi pacaran gemiyen? Inyong nglakon janji karo Ko, neng pinggir kali Klawing. Mbuh kapan tekane mesti inyong bisa gawe bungah maring Ko. Wektu semana inyong esih nganggur. Inyong uga esih kemutan janjimu, Sri, lamona ko arep nampa inyong apa anane” Kang Salimun mbatin karo mesam-mesem dhewekan kemutan jaman semana.

Kambi mlaku, Kang Salimun ora mandheg-mandheg goli kemutan si Sri. Dheweke krasa gumun. Bisa-bisane si Sri, prawan sing dadi rebutan neng gutheke dheweke milih inyong sing kalasemana urung duwe kodhean. Padahal akeh bujang sing seneng maring Sri kahanane nglewihi mapan tenimbang inyong “Inyong ora bakal arep gawe uripmu sengsara selawase, Sri?” Kang Salimun atine ngromed dhewekan.

“Yen ing tawang ana lintang, wong bagus… aku ngenteni tekamu…” Kang Limun mbari mlaku rengeng-rengeng tembangan. Mesthi si Sri esih kemutan tembangan kiye. Tembang sing marekna raine si Sri dadi abang ireng kisinan merga ijig-ijig Limun wis neng mburi geger pas si Sri lagi ngumbahi jarit neng pinggir kali.

“Lah kiye inyong teka, Sri?” Semaure Limun wektu si Sri rampung nembangna tembangan kuwe.

“Eh, kang Limun, rika gawe inyong isin” omonge Sri karo menjep.

“Ngeneh mentas sedhela Sri, njagong jejer inyong” Kang Salimun nerusna omonge.

Ndeleng raine Kang Salimun sing keton mercayani, Sri banjur krasa dheg-dhegan. Kambi cekelan watu, dheweke mentas sekang banyu karo nyekeli tapih jarit sing teles. Kemben jarit sing nggo nutup dhadha dekencengna. Sri  njimot srandhal njuran njagong neng jejer tengene Salimun.

“Ana apa, Kang?” Swarane Sri madan ndledheg.

Suwe Kang Salimun ora semaur. Tangane gramakan nggoleti watu cilik nggo mbandhem banyu kali. Sepisan, pindho, Kang Limun esih meneng.

“Ana apa koh, Kang? Aja gawe inyong penasaran” Sri mbaleni pitakonane.

Kang Salimun tesih meneng. Polahe kaya wong bingung. Tangane kukur-kukur rambute sing jane ora gatel.

“Inyong kepengin mbojo karo ko, Sri?” semaure Kang Salimun. Kocap kalimat kuwe Kang Salimun banjur mikir, bisa-bisane dheweke wani ngomong kaya kuwe? Padahal dheweke ngerti kahanan awake kaya apa.

***

Gutul dalan sing mengkol kiwe ijig-ijig Kang Salimun mandheg goli mlaku. Pipine krasa teles. Tangane sing esih blepot lebuh nggo ngusap. “Deneng inyong mrebes mili?” Kang Salimun mbatin karo ngerodna tangane maring kathok komprang irenge. Suwe Kang Salimun goli mandheg. Mbuh apa jalarane lagi bungah malah luhe dleweran.

“Ana apa rika padha ndelengna inyong? Lucu apa? Eh, malah rika padha mecicil? Nantang gelut apa? Mayuh ijen...!” cangkeme Kang Salimun ijig-ijig ngromed karo ngacung-ngacung wong sing padha ngadeg neng pinggir dalan.

“Pancen inyong wong kere! Ning bojone inyong gelem nampa kahanane inyong. Ora nana wong wadon ayu neng dunya kiye sing duwe watek nrima kaya Sri. Ngapa ko padha, hah!” Kang Salimun kaya wong gemblung. Ijig-ijig nangis seporete. Luhe tambah mbanteri goli mili. Kang Salimun meneng sedhela. Ngucek-ucek mata karo clingak-clinguk dhewekan. Mata sing katone pating pendelik jebule mung cokol pang randhu sing wis garing. Wit randhu sing ana neng kiwa tengene dalan katon kaya wong sing agi padha ngece maring Kang Salimun. Bareng ngrumangsani pendelengane salah, Kang Salimun njuran ngguyu dhewek. Untunge ora ana wong weruh polahe Kang Salimun sing kaya wong gemblung.

Lagi cengar-cengir gemuyu dhewek, ijig-ijig kupinge krungu swara calung. Sindhene kayong nembang Bendrong Kulon. Ora emut tangane njuran melu obah. Ngibing ngetutna wirama calung. Alon, alon, madan banter, banter pisan. Kang Salimun ngibing turut dalan. Awake kaya kelebon indhang lengger ngetutna onine calung.

“Jan kayong lagi bungah temen ko, Limun?” Swarane kaki Reja ngagetna Kang Salimun.

“Eh rika, Ki. Iya kiye inyong lagi bungah pisan. Seumur-ngumur inyong tembe krasa bungah kaya kiye, Ki?. Dina kiye inyong bisa gawe bungah maring Sri. Temenan kiyeh, Ki...” semaure Kang Salimun. Kaki Reja malah mikire si Limun kiye kaya wong gemblung goli semaur.

“Bungah kenangapa sih, Mun?” kaki Reja nambahi takon.

“Wis lah, Ki. Inyong arep balik. Si Sri wis ngenteni,” jawabe Salimun kambi ngenthirak nerusna mlaku.

“Ealah, bocah gemblung temenan apa yah?” kaki Reja mbatin karo gedheg-gedheg.

“Thok-thok-thok!” tangane Kang Salimun ndhodhog lawang ngarep.

“Sri, inyong balik, Sri. Inyong olih dhuwit kena nggo urip seminggu, Sri?” amleng ora ana sing nyemauri.

Ora sranta Kang Salimun banjur nyurung lawang pring kuwe.

“Gedhubrag!” swara lawang kaya debanting seporete.

“Sri, dhewek sugih, Sri. Sugih, Sri. Dhewek bisa bungah kaya Pak Dirno. Dhewek bisa tuku ayam, Sri?” Amleng. Esih bae ora nana sing nyemauri. Kang Salimun njuran mlayu maring senthong. Salimun meneng. Dhuwit sing kawit mau deewer-ewer gigal maring jogan. Bojone ora nana neng senthonge. Kang Salimun weruh ana kertas putih ngglethak neng nduwur amben. Salimun tangane gemeter njikot kertase.

“Inyong wis ora kuat urip kere kaya kiye! Ngapurane Inyong lunga, Kang!” rampung maca  tulisan kuwe Kang Salimun nggabrug maring jogan. Salimun nangis, tangane nggebugi jogan lemah. Lebune ngebul maring rai. Salimun nangis nggerung-nggerung kaya bocah cilik njaluk othok-othok. Kambi mlayu maring latar Kang Salimun mbeker seru pisan ngundang bojone “Sriiiiiii…..!!!” Awake nggabrug maning neng latar. Langite peteng ndedet. (Dening Sukman Ibrahim)

Lewih Lengkape

Bi Dadi Bu

Uwis sepuluh dina Pak Marto detinggal mati neng sing wadon. Neng umah uwis ora nana sing dejeki gendhu-gendhu rasa. Ora nana sing ngladheni angger wektune madhang. Umah dadi sepi nyenyet. Anak-anake uwis padha bali maring umahe dhewek-dhewek merga kudu mlebu kerja. Sing mbarep bali maring Semarang. Sing nomor loro bali maring Jogja lan sing bontot bali maring Solo. Jane anak-anake wis aseng Pak Marto kon melu maring Semarang, Jogja, utawa Solo. Merga Pak Marto wis pansiun, dadi ujare anak-anake, lewih apik aja urip dhewekan. Urip bareng karo anak lan putu konsupayane ora cinclung. Kuwe uga mujudna tresna lan bektine anak maring rama. Ningen Pak Marto ora gelem.

“Inyong arep neng kene bae. Neng umah kiye. Umah kiye akeh kenangan karo swargi ibu,” omonge Pak Marto nalika anak-anake nawani kon melu.

“Bapak teng mriki kalih sinten?” takone Ardi, anak mbarepe sing neng Semarang.

“Neng umah kiye esih ana Bi Rasinah,” jawabe Pak Marto. Rasinah, rayat sing uwis melu Pak Marto kawit enom. Sing momong anak-anake Pak Marto kawit esih cilik. Malah dadi kepercayane Bu Marto jaman mriyange. Rasinah sing blanja. Rasinah sing olah-olah. Rasinah sing ngladheni Pak Marto sekeluwarga.

Anak-anake tetep ngrintihi Pak Marto konsupayane gelem ninggal umah njuran melu salah siji anake. Ningen Pak Marto tetep ora gelem.

“Inyong sewektu-wektu dolan maring nggone ko kabeh. Tilik putu kaya gemiyen. Ningen inyong ora bisa melu manggon melu ko padha. Inyong kepengin neng kene bae.”

“Menawi tekade Bapak mpun kados niku, nggih mangga kersa,” ujare anak bontote sing manggon neng Solo. Anak-anake ora bisa meksa bapane.

Bar anak-anake bali maring umahe dhewek-dhewek, siki Pak Marto dadi krasa sepi. Gemiyen isih ana bojone. Siki mung karo Rasinah, rewange. Kuwe bae angger wengi Rasinah bali maring nggone sedulure, merga ora kepenak karo tangga teparo. Jere mbok dadi pitnah. Neng umah ana Pak Marto sing uwis dadi dhudha lan Rasinah sing pancen uwis suwe dadi randha. Mulane angger mbengi Pak Marto thilang-thileng dhewekan. Ora duwe pegawean apa-apa, kejaba mung nonton tipi. Pikirane nglangut. Lakon nalika bojone esih urip cokan kemlebat mrentul neng pikirane.

“Inyong urip dhewekan. Kayane ora sanggup angger deterus-terusna goli urip ora nana sing ngancani,” Pak Marto lambene ndremimil ngomong dhewek. Dheweke dadi mrentul mikir, angger mbengi ana apa-apa ora nana sing nulungi. Senajan kahanan siki sehat, ora duwe riwayat prenyakit sing mbebayani, ning sapa sing ngreti ana bebaya? Sapa sing ngreti lamona sewektu-wektu bisa mriyang?

Pak Marto urip dhewekan uwis sewulan. Tambah dina, tambah krasa sepi. Urip tambah nglangut. Mbuh kepriwe mula bukane, dadakan Pak Marto kepengin mbojo maning. Ning karo sapa? Umure dheweke uwis ora enom maning. Dheweke pensiunan. Angger ora kebener, mbojo maning malah dadi masalah. Urip malah dadi rekasa.

“Rasinah, ya, Rasinah,” Pak Marto mbatin karo ngemper-emper kemutan saben dinane deladeni mangan neng Rasinah. Rayat sing melu dheweke kawit umure isih nembelas taun. Rasinah ngerti aten-atene Pak Marto. Uwis paham pisan apa panganan sing dadi klangenane Pak Marto. Wektu umur rong puluh taun, Rasinah nikah karo Sarno. Ning goli bebojoan ora suwe merga pancen Rasinah ora dhemen karo Sarno.

“Angger inyong mbojo Rasinah, etung-etung mbantu dheweke. Suwe melu inyong. Mengko angger inyong ndhisiti depundhut Gusti Allah, Rasinah bisa olih pansiunan,” Pak Marto ngomong neng mbatin kayong wis mantep arep mbojo maning ngarah rewange.

Dina Ahad, esuk-esuk kaya biasane Rasinah teka maring umahe Pak Marto. Seuwise pegawean pedangan rampung kabeh, Pak Marto njuran ngajak dopokan maring Rasinah. Pak Marto ngomong lamona dheweke kepengin mbojo maning. Lan sing depilih Rasinah. Mesthi bae Rasinah kaget seporete. Dheweke ora nggliga arep delamar neng majikane.

“Bapak ampun guyon kados niku,” Rasinah mangsuli omongane majikane sekligane.

“Inyong ora guyon. Merga sing paling ngreti maring inyong, ya mung ko,” omonge Pak Marto katon temenanan.

Rasinah meneng. Mbuh apa sing derasakna. Apa seneng merga drajate arep mundhak sekang rewang dadi Bu Marto. Apa goli meneng merga bingung arep mangsuli apa. Ningen nyatane Rasinah urung precaya maring omongane majikan lanang sing urung suwe dadi dudha.

“Mengkin kepripun Mas Ardi, Mas Galih, lan Mbak Ragil dhateng rencanane Bapak? Kulo yakin, mesthi putra-putrine Bapak mboten bakal setuju mergi kulo niki rewang. Namung bibi teng griya mriki,” Rasinah ngomong karo ndhengkluk.

“Kuwe urusane inyong sing arep ngomong karo bocah-bocah. Sing penting ko gelem dhisit,” omonge Pak Marto.

Rasinah urung bisa njawab apa-apa. Dheweke urung percaya satus persen. Dheweke isih mang-mang.

“Mbok gelem angger ko mbojo karo inyong?” Pak Marto takon maning

“Nggih, kulo ndherek mawon,” jawabe Rasinah karo manthuk.

Bareng Rasinah njawab gelem debojo, Pak Marto banjur njikot HP nelpun anak-anake sekang senthong. Swarane madan seru. Rasinah esih bisa ngrungokna sekang njaba.

“Bapak urip dhewekan, dadi kepengin umah-umah maning.”

Terus meneng. Rasinah ora bisa krungu omonge anak-anake Pak Marto. Rasinah uga ora ngreti sapa sing agi detelpun neng Pak Marto.

“Apa ana aturan angger wong lanang detinggal mati neng bojone kudu nunggu satus dina? Angger wong wadon pancen kudu nunggu telung wulan.” Pak Marto ngomong mandan songol.

Pak Marto uwis mantep arep ngepet bojo Rasinah. Uwis ora kena deomongi neng sapa-sapa. Pokoke wis mantep.

Pak Marto ngurus layang sing debutuhna maring bale desa lan KUA.

Urung satus dina bojone mati, Pak Marto nikah maning. Mung ana petugas KUA, ketua RT, lan tangga teparo sing umahe perek kon dadi seksi. Jumlahe ora ana wong rong puluh acan.

Akad nikah uwis rampung. Dhayoh sing teka padha ngglewehi Pak marto. Sing deglewehi mung mesam-mesem. Rasinah mung meneng. Bingung ngadhepi glewehane dhayohe. Ora let suwe, tamu-tamu padha pamit.

“Bu, ngeneh nonton tipi. Njagong ngeneh,” omonge Pak Marto maring Rasinah sing uwis resmi dadi bojone. Rasinah gisus dhewek neng pedangan. Ora njawab acan pengajake Pak Marto.

Pak Marto nusul marani maring pedangan.

“Bu, ngasah-asahi piring ngesuk bae,” Pak Marto ngrebut piring sekang tangane Rasinah.

“Ko siki udu Bibi maning. Ko siki uwis dadi bojone inyong. Siki dadi Bu Marto,” omonge Pak Marto mbombongi, Rasinah mesem.

*Drs. Widi Purwanto

Guru SMP Negeri 3 Punggelan, Banjarnegara, Jateng 53462

Lewih Lengkape